audiohub.gr

Τα πάντα όσα γνωρίζουμε για τελεστικούς εδώ!!

Με αφορμή αρκετές συζητήσεις που είχα με τον Πάνο τις τελευταίες μέρες για την επιλογή του βέλτιστου τελεστικού τόσο για τα ASR Basis Phono όσο και για το στάδιο εξόδου της Lampucera που κατασκευάζει/αναβαθμίζει.

Η δική μου εμπειρία με αλλαγές τελεστικών στην αναζήτηση καλύτερου ήχου (ή να το πω ήχου που μου αρέσει καλύτερα) από κάποιο μηχάνημα ήταν πολύ νωρίς με έναν ενισχυτή/dac ακουστικών Aune



Αυτός πρέπει να είναι ένα από από τα πρώτα εμπορικά προιοντα της Aune πίσω στο 2008-2009.

Εκεί λοιπόν ψάχνοντας στα ξένα forums βρήκα πληροφορίες για τον συγκεκριμένο αλλά και για το πόσο βελτιώνεται με την προσθήκη γραμμικού τροφοδοτικού αλλά και αλλαγή του ενός διπλού τελεστικού που είχε.

Έτσι ξεκίνησαν όλα.

Στην συνέχεια θα πούμε γενικά περί τελεστικών και θα προσθέσουμε όλοι τις εμπειρίες μας.

Τον τελευταιο καιρο κατι με την Lampucera (που χρησιμοποιει ενα διπλο τελεστικο στην εξοδο για μετατροπη του differential signal σε single ended με καποιο κερδος) και του ASR Basis Exclusive phono stage (που χρησιμοποιει διαφορους τελεστικους) καθομαι και διαβαζω για την χρηση τους, τις κατηγοριες και τις δυνητικες αναβαθμισεις.

Τα πραγματα ειναι πιο πολυπλοκα απ οτι πολλοι φανταζονται καθως ναι μεν το form factor και το pin out ειναι πρακτικα κοινα για ολους τους τελεστικους, η συμπεριφορα, ο θορυβος, το συχνοτικο ευρος και η ιδανικη τους εφαρμογη αλλαζει κατι πολυ.

Οι τελεστικοι που μας ενδιαφερουν ειναι closed loop, negative feedback και αναλογα με το σχεδιο βασιζονται σε BJT, FET και BiCMOS (υβριδικοι των προηγουμενων 2 σχεδιασμων).

Το πρωτο χαρακτηριστικο που κοιτανε οι highendαδες και ισως το μοναδικο που δίνουν βαση ειναι ο θορυβος.

Ενα πρωτο παραδειγμα χρησης τελεστικων ειναι το phono stage της ASR. Χρησιμοποιει μεταξυ αλλων και αναλογα με την χρονια κατασκευης τους 828, 827, 1611, 843, THAT 1510? και πολλους αλλους. Σε τηλεφωνικες κουβεντες που ειχαμε με τον Chris μου ελεγε να δοκιμασω τους φημισμενους AD797 που μετρανε θεϊκά και χαίρουν τεραστιας εκτιμησης απο την κοινοτητα.



Ο Fr. Schaffer (σχεδιαστης της ASR) μεταξυ αλλων προτεινει και τους 843SQ. Με λιγο ψαξιμο στο διαδυκτιο και το ChatGPT τα τεχνικα χαρακτηριστικα του AD797 ειναι σαφως ανωτερα αν και η ταχυτητα του 843 ειναι πολλες φορες μεγαλυτερη.

| Spec | AD797 | AD843SQ |
| --------------------------------- | -------------------------------------- | ---------------------------------------- |
| **Voltage noise density (1 kHz)** | **0.9 nV/√Hz** ([Analog Devices][1]) | **19 nV/√Hz** ([Analog Devices][2]) |
| 0.1–10 Hz noise | 50 nV p-p ([Analog Devices][1]) | — |
| THD (audio) | **−120 dB** ([Analog Devices][1]) | Not specified (much worse in practice) |
| Input bias current | ~500 nA (typ, bipolar class) | **0.6 nA** ([Analog Devices][2]) |
| Input offset voltage | 80 µV max ([Analog Devices][1]) | 1 mV max ([Analog Devices][2]) |
| Gain bandwidth | 110 MHz (G=1000) ([Analog Devices][1]) | 34 MHz ([Analog Devices][2]) |
| Slew rate | 20 V/µs ([Analog Devices][1]) | **250 V/µs** ([Analog Devices][2]) |
| Settling time | 800 ns (16-bit) ([Analog Devices][1]) | **135 ns (0.01%)** ([Analog Devices][2]) |
| Output current | 50 mA ([Analog Devices][1]) | 50 mA ([Analog Devices][2])

Αναλογα με την εφαρμογη ο 797 ειναι ιδανικος για την εισοδο του σηματος αν προερχεται απο κεφαλη MC ενω ο 843 μπορει να χρησιμοποιηθει με επιτυχια στην εξοδο.

Low-Z source → AD797 wins decisively
High-Z source → AD843 (or other FET amps) makes sense

Oταν ομως παμε σε κεφαλες ΜΜ τα πραγματα δεν ειναι τοσο ξεκαθαρα. Ο 797 εχει θεμα με impedance mismatch.

The key mismatch: MM cartridge impedance
A typical MM cartridge presents:
Source resistance: ~500–1500 Ω
Load: 47 kΩ ∥ 100–200 pF
Inductance: hundreds of mH (dominant at HF)

This is very different from MC cartridges (≪100 Ω), and it changes the noise game completely.
Noise analysis (this is the decisive factor)
Thermal noise of MM source
For ~1 kΩ source resistance: en ≈4 nV/Hz
That’s already ~4–5× higher than the AD797’s own voltage noise (0.9 nV/√Hz).

Bias current issue (often overlooked). AD797 input bias current: ~500 nA. With 47 kΩ input load: DC offset ≈ 20–25 mV

This is νot catastrophic But requires: Input coupling capacitor or Bias current compensation network.

Οποτε ο κατα τ'αλλα εξαιρετικος AD797 δεν ειναι ιδανικος για οποιον χρησιμοποιει ΜΜ κεφαλες ενω παραμενει κορυφαια επιλογη για MC.


​

Προσφατα εβαλα κατι 1611 σε δοκιμη, τα αποτελεσματα ειναι εξαιρετικα. Μαζι με τον AD797 απο τα κορυφαια μονολιθικα op amp.

Ζητησα στον Chat να μου κανει μια συγκριση με αλλα γνωστα τελεστικα για χρηση ηχου

The OPA1611 (single) and OPA1612 (dual) are widely regarded as *reference-grade audio op-amps*, and they sit near the top tier when compared with other single/dual designs used in audio signal chains.

Here’s how they stack up in a technically meaningful way:

## 1. Core performance characteristics

**Noise (critical for audio transparency)**

* OPA1611/1612: ~**1.1 nV/√Hz** → extremely low
* This rivals or beats classics like:

* NE5532 (~5 nV/√Hz)
* TL072 (~18 nV/√Hz)
* OPA2134 (~8 nV/√Hz)

➡️ Result: significantly better SNR in low-level signals (e.g., DAC I/V stages, mic pre front-ends).

**Distortion (THD+N)**

* OPA1611/1612: ~**0.000015% (−116 dB)**
* Competes with ultra-high-end parts like:

* LME49720
* AD797

➡️ Practically below audibility in well-designed circuits.

**Slew rate & bandwidth**

* ~27 V/µs, GBW ~40 MHz
➡️ Fast enough to avoid slew-induced distortion even at high amplitudes and frequencies.

## 2. Architecture differences vs other op-amps

**Bipolar input stage (OPA161x)**

* Lower voltage noise than JFET designs
* Higher input bias current (but still modest)

Compare to:

* JFET designs (e.g., OPA2134, TL072):

* Higher noise
* Lower bias current → better for very high impedance sources

➡️ Trade-off:

* OPA161x excels in **low-impedance, precision audio paths**
* JFET parts still preferred for **instrument inputs or passive pickups**

## 3. Single vs dual (1611 vs 1612)

* **OPA1611 (single)**

* Slightly better channel isolation
* Preferred in *ultra-high-end mono signal paths*

* **OPA1612 (dual)**

* Same core performance
* More practical for stereo designs
* Slightly more crosstalk, but negligible in most applications

➡️ In real-world audio gear, the 1612 is far more commonly used.

## 4. Power consumption vs performance

* OPA161x: ~3.6 mA/channel → moderate
Compare:
* NE5532: similar consumption
* TL072: lower power but worse performance
* AD797: higher power and more finicky

➡️ Good balance of **performance vs thermal/power constraints**

## 5. Stability and usability

Where OPA161x stands out:

* Unity-gain stable
* Not overly sensitive to PCB layout (unlike some ultra-low-noise parts like AD797)
* Works well in:

* Active filters
* DAC output stages
* Line drivers

➡️ Easier to implement *correctly* than many competing “audiophile” op-amps

## 6. Subjective/audio engineering perspective

In controlled measurements:

* Transparent, neutral, no coloration
* Extremely low noise floor
* No “character” (which is exactly the goal in high-fidelity design)

Compared to:

* NE5532 → slightly noisier, older but still robust
* TL072 → softer/high-noise, often used in musical gear for character
* OPA2134 → smoother but less precise

---

## 7. Where they are *not* ideal

Despite their strengths, OPA1611/1612 are not universal:

* High-impedance sources → JFET input better
* Battery-powered gear → not the most power-efficient
* “Coloration” designs (guitar pedals, vintage emulation) → too clean


## Bottom line

* The OPA1611/1612 are **top-tier general-purpose audio op-amps**

* They outperform most legacy designs (NE5532, TL072, OPA2134) in:

* Noise
* Distortion
* Linearity

* They compete closely with elite parts (AD797, LME49720) but are:

* Easier to use
* More stable
* More versatile

Οποτε μιλαμε για ενα εξαιρετικο τελεστικο (1611, ο 1612 ειναι το ιδιο σχεδιο σε διπλο τελεστικο) για σταδια εξοδου και αναλογα με την περισταση γενικοτερες εφαρμογες ηχου. Μπορω να επιβεβαιωσω απο τις ακροασεις μου πως παιζει απεριγραπτα διαφανα και με καταπλητκικη λεπτομερεια.

Η διαφορα στην τιμη δεν ειναι αμελητεα, ενας 5532 κοστιζει 5-6 φορες λιγοτερο απο εναν 1612 και ενω για εμας τα 1.2€ vs 7€ δεν μας λενε πολλα για αυτους που πουλανε πλακετες η διαφορα φαίνεται. Η Lampucera μου πχ εχει ενα κλασσικο 5532 επανω και συντομα θα φυγει για να μπει μαλλον ενας 1612 (ή διπλος 1611 σε βαση, θα δείξει)

Το θέμα είναι λίγο χαοτικό γιατί ανάλογα με την εφαρμογή το gain, το φορτίο και το bias ο ίδιος τελεστικός μπορεί να αποδίδει από πολύ καλά μέχρι και να ταλαντώνει.

Παρόλα αυτά η απλή αντικατάσταση τους συνήθως λειτουργεί και είναι Οκ για τις περισσότερες περιπτώσεις.

Παραθέτω έναν πίνακα με τα δικά μου τεστ με τελεστικούς που έχω ή είχα στην κατοχή μου.

Κοίταζα τι εχω εδώ γύρω και βρηκα κατι 47920 οι οποίοι μαλλον θα καταλήξουν στην Lampucera. Λογικα θα ειναι drop in replacement και θα δώσουν πιο γρήγορο και καθαρό ηχο.

Θα μπορουσε να γινει μια κουβέντα για τα "σωματα". Κάποια πιο παλιά σχέδια εχουν πιο χαμηλα χαρακτηριστικά και αυτο τους προσδίδει μια γεμάτη παρουσίαση που πολλές φορές αρέσει. Μιλάμε για ξεκάθαρα υποδεέστερα τεχνικά χαρακτηριστικά (παραμόρφωση, θορυβο, πιο αργό slew rate κτλ) αλλα αυτο σε κάποιες εφαρμογές μπορεί να αρέσει.

Στην δική μου περίπτωση και δεδομένου οτι ακολουθεί buffer λυχνίας το οποίο σώμα/ ηχόχρωμα θα έρθει απο εκει οποτε νομίζω πως το όφελος σε λεπτομέρεια και ταχύτητα θα απογειώσει ακομα παραπάνω το Dac.

You’re basically comparing a **classic bipolar audio op-amp** vs a **modern high-performance audio op-amp**. The difference is pretty big, not just incremental.



* **NE5532 dual op-amp** → 1970s design, still widely used
* **LME49720 / LM49720 op-amp** → modern National/TI high-end audio op-amp


| Feature | NE5532 | LME49720 (aka LM49720) |
| ---------------------------- | -------------------------------- | ---------------------------------------- |
| Era / design | Old (bipolar) | Modern precision audio |
| Noise (input voltage) | ~5 nV/√Hz ([Wikipedia][1]) | ~2.7 nV/√Hz (much lower) |
| THD+N | ~0.002% typical ([Wikipedia][1]) | ~0.00003% (orders of magnitude lower) |
| Slew rate | ~9 V/µs ([Dial Elec][2]) | ~20 V/µs |
| Bandwidth | ~10 MHz ([Dial Elec][2]) | ~55 MHz |
| Output drive | Strong (good for 600Ω loads) | Good but more sensitive |
| Stability | Very forgiving | Can be picky (layout/decoupling matters) |
| Sound character (subjective) | Slightly “forward / colored” | Neutral / transparent |

---

## Real-world differences

### 1. Noise & distortion

* The **LME49720 is objectively cleaner** (lab-grade audio performance).
* NE5532 is still “good enough” for most gear and has been industry standard for decades. ([Wikipedia][1])

In blind listening, differences are often subtle unless the circuit is revealing.

---

### 2. Circuit compatibility (VERY important)

This is where most people get it wrong:

* **NE5532**

* Very stable
* Works in almost anything
* Tolerates mediocre PCB/layout

* **LME49720**

* Higher bandwidth → can oscillate easily
* Needs:

* good power decoupling
* proper layout
* not too much capacitive load

Not always a “drop-in upgrade”.

---

### 3. Input behavior

* NE5532 = **bipolar input**

* Higher input bias current
* Works best with low source impedance (<~2kΩ) ([Wikipedia][1])

* LME49720 = also bipolar but better optimized

* Lower noise + better linearity

---

### 4. Sound (subjective / community impressions)


## When NOT to swap

Don’t replace a NE5532 with LME49720 if:

* no proper supply decoupling
* high capacitive loads (long cables, filters)
* unknown circuit stability

It may oscillate silently → worse sound.

## When LME49720 is better

Use it if:

* you’re designing from scratch
* or upgrading a **well-designed audio circuit**
* or high-end DAC / preamp stage

---

## Bottom line

* **NE5532**

* “Workhorse”
* cheap, robust, forgiving
* still excellent for audio

* **LME49720**

* “Hi-fi precision”
* lower noise + distortion
* but **more demanding**

If your circuit is basic or unknown → stick with NE5532
If your design is solid → LME49720 is a real upgrade

Αναμεσα στους κορυφαιους τελεστικους (σε μετρησεις) ειναι ο AD797. Προσφατα ανακαλυψαμε οτι υπαρχει σε 2 ποιοτητες, μια στανταρ (ηδη εξαιρετικη) και μια με πιο tight specs (σειρα Β). To αναφερει ξεκαθαρα και το PDF με τα τεχνικα χαρακτηρηστικα της AD.



Και σε αλλους τελεστικους υπαρχουν ποιοτητες. Ο 843 πχ εχει και μια millitary grade εκδοση, την 843SQ (η οποια κοστιζει ενα σκασμο λεφτα και προφανως υπαρχουν και απομιμήσεις)

Ερωτηση επανω στους καλύτερους τελεστικους. Ζήτησα να συμπεριλάβει τους κλασσικούς μονολιθικους και τους high end διακριτους.

For **pure objective measurements**, the best audio op amps are almost always **monolithic ICs**, not discrete modules.

## Current “best measuring” audio op amps

| Op Amp | Strength | Typical Use |
| -------- | -------------------------------------- | ----------------------------- |
| OPA1612 | Best all-around audio performance | DACs, preamps, headphone amps |
| OPA1656 | Extremely low distortion + JFET input | High-impedance analog stages |
| LME49720 | Legendary ultra-clean bipolar audio IC | Studio / hi-fi |
| LM4562 | Essentially same family as LME49720 | Reference audio |
| AD797 | Insanely low noise | Phono, instrumentation |
| OPA828 | Modern ultra-low distortion precision | Premium DAC analog stages |

## Best measured overall (practical audio)

The consensus answer today is usually:

### OPA1612

Why:

* absurdly low THD+N
* extremely low voltage noise
* excellent common-mode behavior
* stable in real circuits
* inexpensive
* widely used in state-of-the-art DACs and analyzers

Typical specs:

* Noise: ~1.1 nV/√Hz
* THD+N below measurement floor in many systems
* 40 MHz GBW
* very high output drive

That’s why you see it in gear from:

* [Topping](https://www.topping.audio?utm_source=chatgpt.com)
* [RME](https://www.rme-audio.de/en/home.html?u ... hatgpt.com)
* [Benchmark Media Systems](https://benchmarkmedia.com?utm_source=chatgpt.com)
* [SMSL](https://www.smsl-audio.com?utm_source=chatgpt.com)

## What about discrete op amps?

Examples:

* Sparkos SS3602
* Burson V7
* Sonic Imagery 994Enh

These are usually designed for:

* subjective sound tuning
* Class-A operation
* higher output current
* “musicality”

But objectively:

* they usually measure worse than top ICs
* higher distortion
* worse thermal drift
* larger parasitics
* more variability
* stability depends heavily on layout

A good discrete design can still sound excellent, but if your metric is:

> “lowest measurable distortion/noise”

…monolithic ICs dominate.

## If you want the absolute lowest distortion today

For real-world audio:

1. OPA1612
2. OPA1656
3. LM4562
4. AD797

Στην συγκριση μονολιθικων τελεστικων με διακριτους οι κορυφαιοι μονολιθικοι κερδιζουν σε καποια τεχνικα χαρακτηριστικά. Πρωτα απ'ολα οι διακριτοί εχουν αποσταση αναμεσα στα διακριτά μερη, οποτε τσιμπανε λιγο θορυβο. Καποιοι απο τους γνωστους high end κατασκευαστες χρησιμοποιουν εσωτερικα modules ενισχυσης τα οποια ειναι απλοποιημενα σχεδια ενισχυσης τελεστικων, πακτωμένα μεσα σε μεταλλικα κουτακια με ρητινη για να μειωνουν τον θορυβο και να εχουν βελτιωμενη θερμικη σταθεροτητα (Boulder, Vitus).

Oι εμπορικες λυσεις της Sparkos ή της Burson ειναι πολυ καλη περιπτωση αν καποιος αναζηταει λιγο εξτρα χρωμα στην ηχητικη του αλυσιδα. Οι τιμες δεν ειναι απαγορευτικες, μιλαμε για κατω απο 100 ευρω συνήθως. Ενας μονός 797 κοστιζει καπου στα 25, ο εξαιρετικος 1612 καπου στα 10 ετοιμος μονταρισμενος οποτε τα 80 ενος διακριτου δεν μου φαίνονται παραλογα.

Λιγο προσοχη θελει και παλι η εφαρμογη γιατι ελοχεύει κινδυνος ταλαντωσης. Εαν εαν μηχανημα ερχεται με τον τετριμμένο 5532 οι πιθανοτητες να ταλαντωσει με κατι εξωτικο ειναι υπαρκτες. Η ταλαντωση μπορει να ειναι εμφανης, μπορει και οχι οποτε κανουμε αναβαθμισεις εαν ειναι δοκιμασμενες στο συγκεκριμενο κυκλωμα ή με την συνδρομη παλμογραφου.

Η ολη διαδικασια ειναι παραπλησια με το tube rolling. H διαφορα ειναι πως στις λυχνιες αλλαζουμε συνηθως με το ιδιο σχεδιο κατασκευασμενο απο αλλη εταιρια (γιατι τα πατεντα εχουν πεσει με τα χρονια) ενω στους τελεστικους αλλαζουμε σχεδια ανα μοντελο, αλλα μεταξυ τους σε μεγαλο βαθμο ειναι συμβατα. Τα τεχνικα χαρακτηρηστικα που εχουν μεγαλυτερη σημασια ειναι ο θορυβος, η παραμορφωση και η ταχυτητα αποκρισης, χωρις παντα να σημαινει πως τα καλυτερα ακουγονται και πιο ευχαριστα στα αυτια μας.

Λανσαρει τελεστικους ηχου απο την σειρα Velvet η ΑΚΜ. Τα specs ειναι πολυ καλα, εχει δωθει εμφαση στον πολυ χαμηλο θορυβο (πραγμα λογικο για εταιρια DAC chip) και στην ευκολη τροφοδοσια. Τα τεχνικα χαρακτηριστικα θυμιζουν αυτα των 1612 (που ειναι κορυφαια).

https://www.akm.com/eu/en/products/audio/ak4912et/